Terapötik Kültürün Gölgesinde Dinin Yeniden Konumlanması: Neoliberal Öznenin Spiritüel Arayışları Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme

Modern dönemde dinin toplumsal işlevleri köklü dönüşümler yaşamaktadır. Terapötik kültürün yükselişi ile din geleneksel kurtuluş vaadinden uzaklaşarak bireyin psikolojik iyi oluş haline hizmet eden bir araç konumuna doğru kaymaktadır. Bu makale neoliberal yönetimsellik mantığının şekillendirdiği çağdaş toplumda dinin nasıl terapötikleştiğini ve bu sürecin hangi toplumsal dinamiklerle ilişkili olduğunu sosyolojik bir perspektifle incelemektedir. Çalışma kapsamında terapötik söylemin dini pratikleri nasıl dönüştürdüğü, spiritüel deneyimlerin nasıl metalaştığı ve neoliberal öznenin acılarını dindirmek için dine nasıl yöneldiği tartışılmaktadır. Türkiye’de son on yılda gözlenen spiritüel arayışlardaki patlama, yoga-meditasyon stüdyolarının çoğalması ve wellness endüstrisinin genişlemesi bu dönüşümün somut göstergeleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması ve dokümantasyon analizi teknikleriyle gerçekleştirilmiş olup ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar, dijital wellness uygulamalarının içerik analizi ve güncel istatistiki veriler üzerinden temellenmektedir. Çalışmanın temel argümanı neoliberal kapitalizmin yarattığı varoluşsal krizlerin spiritüel pazar üzerinden bireyselleştirilerek depolitize edildiği yönündedir. Bulgular, neoliberal kapitalizmin varoluşsal krizlerinin spiritüel pazar aracılığıyla bireyselleştirildiğini ve bu sürecin hem sınıfsal hem toplumsal cinsiyet temelli ayrımları yeniden ürettiğini ortaya koymaktadır.

In the modern era, the social functions of religion are undergoing profound transformations. With the rise of therapeutic culture, religion is moving away from its traditional promise of salvation and shifting towards a position as a tool that serves the psychological well-being of the individual. This article examines, from a sociological perspective, how religion has become therapeutic in contemporary society shaped by the logic of neoliberal governance and what social dynamics are associated with this process. The study discusses how therapeutic discourse has transformed religious practices, how spiritual experiences have become commodified, and how the neoliberal subject turns to religion to alleviate suffering. The explosion of spiritual seeking observed in Türkiye over the past decade, the proliferation of yoga-meditation studios, and the expansion of the wellness industry are concrete indicators of this transformation. The research was conducted using qualitative research methods such as literature review and documentation analysis techniques and is based on national and international academic studies, content analysis of digital wellness applications, and current statistical data. The main argument of the study is that the existential crises created by neoliberal capitalism are depoliticized by being individualized through the spiritual market. The findings reveal that the existential crises of neoliberal capitalism are individualized through the spiritual market, and that this process reproduces both class and gender-based divisions.